1. SKIP_MENU
  2. SKIP_CONTENT
  3. SKIP_FOOTER
  • آخرین بروزرسانی: یکشنبه 25 فوریه 2018. برابر با یکشنبه, 06 اسفند 1396

علی اصغر حقدار

علی اکبر داور و تجدد حقوقی در ایران‎ ‎‏(3)‏

  محور قرار گرفتن‌ قانون‌ اساسی‌ در اختلافات‌ میان‌ ‏مجلس‌ شورای‌ ملی‌ و كابینه‌ها ناشی‌ از شرایط‌ ‏جدیدی‌ بود كه‌ با استقرار مشروطیت‌ در ایران‌ به‌ ‏وجود آمده‌ بود؛ بی‌تردید آن‌ همه‌ زحمات‌ و ‏تلاش‌هایی‌ كه‌ از سوی‌ مشروطه‌طلبان‌ ابراز شده‌ ‏بود، برای‌ قانونمند كردن‌ اصول‌ حكمرانی‌ و ایجاد ‏قید و شرط‌ برای‌ حدود پادشاهی‌ بود و تعجبی‌ ‏ندارد اگر می‌بینیم‌ كه‌ قانون‌ اساسی‌ محور ‏اختلافات‌ قرار می‌گرفت‌، اما اختلاف‌ تعبیر از اصول‌ ‏قانون‌ اساسی‌ نیز گذشته‌ از طرز تلقی‌ برخی‌ از ‏صاحب‌ منصبانی‌ كه‌ با استقرار مشروطیت‌، هنوز ‏از باورهای‌ مستبدانه‌ خود دست‌ برنداشته‌ بودند، ‏به‌ مبانی‌ فكری‌ و بنیان‌ دیدگاه‌هایی‌ برمی‌گشت‌ ‏كه‌ در میان‌ نمایندگان‌ مجلس‌ یا وزرای‌ كابینه‌ها، ‏وجود داشت‌. مشروطه‌پژوهان‌ از انجمن‌ها و ‏احزابی‌ سخن‌ گفته‌اند كه‌ با پی‌ فكنی‌ ایده‌های‌ ‏سیاسی‌ جدید نظیر سوسیال‌ دموكراسی‌ ـ ‏لیبرالیسم‌ و یا ناسیونالیسم‌، از زبان‌ نمایندگان‌ ‏خود در پارلمان‌ و هیأت‌ دولت‌، اصول‌ قانون‌ ‏اساسی‌ را تعبیر و تفسیر می‌كردند.‏

بیشتر بخوانید ...

علی اکبر داور و تجدد حقوقی در ایران (2)

  داور در آن‌ سن‌ و سال‌، به واسطه آموزش‌هایی که در زمینه‌های حقوقی کسب کرده بود، به‌ ریاست‌ اجرای‌ احكام‌ انتخاب‌ شد؛ در زندگی‌نامه داور آمده‌ است‌ كه‌ وی‌ تحصیل‌ كرده‌ دارالفنون‌ و از تحولات‌ حقوقی‌ جدید مطلع‌ بود. از طرفی‌ چون‌ هیچ‌ وابستگی‌ به‌ حاكمیت‌ قاجاریه‌ نداشت‌، می‌توانست‌ بدون‌ ملاحظه‌ و با قاطعیت‌ به‌ انجام‌ وظیفه‌ پرداخته‌ و احكام‌ را برای‌ تمامی‌ متهمان‌ و مجرمان‌ به‌ اجرا گذارد؛ از طرفی‌ در تحلیل‌ شخصیت‌ داور به‌ مواردی‌ چون‌ دوری‌ از ملاحظات‌ شخصی‌ و باور به‌ اجرای‌ دقیق‌ و بدون‌ ملاحظه‌ قوانین‌ نیز برمی‌خوریم‌ كه‌ داور را برای‌ آن‌ پست‌ حساس‌ مناسب‌ می‌نمود. اما انفصال‌ داور از ریاست‌ احكام‌ بعد از یك سال‌ تلاش‌ خستگی‌ناپذیر، بیش‌ از آن‌ كه‌ مربوط‌ به‌ شخص‌ داور باشد حكایت‌ از بندوبست‌هایی‌ داشت‌ كه‌ میان‌ مردان‌ سیاست‌ در جریان‌ بود و مشیرالدوله‌ با این‌ كه‌ از اقدامات‌ داور راضی‌ بود، اما با ملاحظاتی‌ كه‌ نسبت‌ به‌ برخی‌ از رجال‌ سیاسی‌ كشور داشت‌، تن‌ به‌ تعویض‌ پست‌ داور داده‌ و او را به‌ سمت‌ مدعی‌العموم‌ بدایت‌ تهران‌ منصوب‌ كرد.

بیشتر بخوانید ...

محمد علی فروغی و باستانگرایی متجددانه (9)

  فروغی‌ در نگرش‌ عالمانه‌ به‌ تاریخ‌ ایران‌، نخست‌ از تحول‌ زمانه‌ و طرح‌ پدیده‌ی‌ ملیت‌خواهی‌ سخن‌ می‌گوید. چرا كه‌ در ایران‌خواهی‌ فروغی‌، وطن‌ آمیخته‌ با هویت‌ انسانی‌ قرار دارد: «غرض‌ این‌ كه‌ هر كس‌ عضو هیئت‌ و جماعتی‌ باشد كه‌ وظیفة‌ انسانیت‌ خود را چنان‌ كه‌ بیان‌ كردم‌، ادا نموده‌ است‌ حق‌ دارد هیئت‌ و جماعت‌ خود را دوست‌ بدارد و در عین‌ این‌ كه‌ البته‌ نباید منكر وجود سایر اقوام‌ و ملل‌ باشد، علاقة‌ او نسبت‌ به‌ قوم‌ و ملت‌ خویش‌ علاقة‌ معقول‌ و مستحسن‌ است‌...»(ایران‌ را چرا باید دوست‌ داشت‌1353، ص‌245) او سپس‌ به‌ سیر تحولی‌ تاریخ‌ ایران‌ زمین‌ پرداخته‌ و به‌ تبع‌ روشنفكران‌ و تاریخ‌نگاران‌ پیش‌ از خود ـ از دوره‌ی‌ مشروطه‌ ـ به‌ دوره‌ی‌ باستان‌ از تاریخ‌ ایران‌ زمین‌ توجه‌ داشته‌ و گذشته‌ از تالیفات‌ و آثاری‌ كه‌ در این‌ رابطه‌ از خود به‌ جای‌ گذاشته‌ است‌، توانست‌ برخی‌ از آثار باستانی‌ ایران‌ پیش‌ از اسلام‌ را معرفی‌ و بازسازی‌ كند؛ بر این‌ اساس‌ فروغی‌ مورخانه‌ به‌ علل‌ و عوامل‌ عظمت‌ و انحطاط‌ ایران‌ زمین‌ می‌اندیشد: «هر چند برای‌ ملت‌ ایرانی‌ به‌ اقتضای‌ طبیعت‌ روزگار متأسفانه‌ دوره‌های‌ تنزل‌ و انحطاط‌ نیز پیش‌ آمده‌ كه‌ در آن‌ دوره‌ها از ابزار استعداد و مایة‌ خداداد ممنوع‌ و محروم‌ گردیده‌ است‌ و لیكن‌ ظلمت‌ آن‌ ایام‌ همه‌ وقت‌ عارضی‌ و قهری‌ و موقتی‌ بوده‌ و با این‌ همه‌ هیچ‌ گاه‌ تند باد حوادث‌ كه‌ بر ایران‌ و مردم‌ آن‌ هجوم‌ آورده‌ چراغ‌ معرفت‌ را در آن‌ مملكت‌ و آتش‌ ذوق‌ و شور را در دل‌ ایرانیان‌ به‌ كلی‌ خاموش‌ ننموده‌... قوم‌ ایرانی‌ هر وقت‌ شوكت‌ و سیادت‌ داشته‌، قدرت‌ خود را برای‌ استقرار امنیت‌ و آسایش‌ و رفاه‌ مردم‌ به‌ كار برده‌، اقوام‌ زیر دست‌ خویش‌ را به‌ ملاطفت‌ و رأفت‌ اداره‌ كرده‌، مزاحم‌ آداب‌ و رسوم‌ و زبان‌ و خصوصیات‌ قومیت‌ آن‌ها نشده‌، هرگز به‌ هدم‌ و تخریب‌ آبادی‌ها و تقل‌ عام‌ نفوس‌ نپرداخته‌ و با آن‌ كه‌ از طرف‌ دشمنان‌ مكرر به‌ بلیات‌ نهب‌ و حرق‌ و تقل‌ و چپاول‌ گرفتار گردیده‌ هنگام‌ قدرت‌ درصدد تلافی‌ برنیامده‌ است‌...»(ایران‌ را چرا باید دوست‌ داشت‌1353، ص‌246) با این‌ حال‌ فروغی‌ برای‌ دوری‌ از ناسیونالیسم‌ افراطی‌ هشدار می‌دهد كه‌ «آخرین‌ عقیده‌ای‌ كه‌ می‌خواهم‌ اظهار كنم‌ این‌ است‌ كه‌ چون‌ وطن‌پرستی‌ و ملت‌ دوستی‌ البته‌ لوازمی‌ دارد كه‌ هر كس‌ باید به‌ قدر قوه‌ به‌ آن‌ قیام‌ نماید، در نظر من‌ نخستین‌ لوازم‌ آن‌ این‌ است‌ كه‌ شخص‌ در ادای‌ آن‌ وظایف‌ انسانیت‌ كه‌ موجب‌ عزت‌ و حرمت‌ ملتش‌ می‌شود كوتاهی‌ ننماید و اگر استعدادش‌ در انجام‌ این‌ وظیفه‌ سرشار نباشد، لااقل‌ در تجلیل‌ و تكریم‌ كسانی‌ كه‌ استعداد را داشته‌ و به‌ كار انداخته‌اند بكوشد.»

بیشتر بخوانید ...

علی اکبر داور و تجدد حقوقی در ایران (1)

  پیش‌ از آن‌ كه‌ جامعه‌‌ ایران‌ با حقوق‌ طبیعی‌ و نظام‌ قضایی‌ مدرن‌ آشنا شود، مسائل‌ فی‌ مابین‌ رعیت‌، با تمسك‌ به‌ احكام‌ شرعی‌ حل‌ و فصل‌ می‌شد؛ اساس‌ قضاوت‌ شرعی‌، فتوایی‌ اهل‌ شریعت‌ بود و «باب‌ قضاوت‌» در فقه‌ شیعه‌، دایر مدار محاكم‌ اختلافی‌ به‌ شمار می‌رفت‌. تنها با تغییر در ساختارهای‌ اجتماعی‌ و سیاسی‌ بود كه‌ ایران‌ زمین‌ به‌ عدلیه‌ جدید و پس‌ از آن‌ به‌ دادگستری‌ مدرن‌ روی‌ آورد تا پاسخ‌‌گوی‌ نیازهای‌ تازه‌ پدیدار شده‌ی‌ شهروندان‌ باشد.

بیشتر بخوانید ...

زبان فارسی و هویت نوین ایرانی در اندیشه‌های فروغی (8)

  فروغی‌ اما در رابطه‌ با ادب‌ كهن‌ فارسی‌، تصحیح‌ متون‌ كلاسیك‌ فارسی‌ را وجه‌ همت‌ قرار داد؛ می‌توان‌ این‌ گونه‌ از فعالیت‌های‌ فروغی‌ را حلقه‌ی‌ رابط‌ ادب‌ دوستی‌، توجه‌ به‌ زبان‌ فارسی‌ از یك‌ سو و ایده‌های‌ ایرانیگری‌ و ملیت‌خواهی‌ فروغی‌ از دیگر سو خواند؛ (ر.ك‌: تلخیص‌ شاهنامه‌ ـ1310 خورشیدی‌) تصحیح‌ دیوان‌ حافظ‌ (1316) و تصحیح‌ گلستان‌ سعدی‌ (1320) كه‌ با جدیت‌ و پشتكار تمام‌ به‌ انجام‌ رسیدند، حكایت‌ از روحیه‌ی‌ ادب‌شناسی‌ و ملیت‌ خواهی‌ فروغی‌ دارند؛ به‌ سخن‌ فروغی‌ «ایرانیان‌ و عموم‌ فارسی‌ زبانان‌ نعمت‌ خدا دادی‌ دارند كه‌ قدرش‌ را به‌ درستی‌ نمی‌دانند و آن‌ ادبیات‌ فارسی‌ است‌؛ یعنی‌ آثار قلمی‌ كه‌ از دانشمندان‌ ایرانی‌ باقی‌ مانده‌ است‌.» (ادبیات‌ ایران‌1353،ص‌224)

بیشتر بخوانید ...

برگه درخواست عضویت
ایمیل دبیرخانه حزب
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

با ما همراه باشید

کتاب‌های علی‌اصغر حقدار

آخرین مقالات درج شده جدید

مشروطه ایرانی و گفتمان ملی…

22 بهمن و خیزش مردم ایران…

تلاش بیهوده حجاریان…

هفدهم ماه دی، روز زن در ایران…

بیانیه جبهه ایران‌گرایان در پشتیبانی از تظاهرات گسترده مردم در ایران…

مقالات دگراندیشان جدید

مشکل، مردم ایران نیستند؛ رژیم جانی‌شان است…

قیام ملی نقاب (نجات قیام ایران بزرگ)…

آیت‌الله مایک؛ آمریکاییِ مسلمان‌شده‌، رئیس جدید میز ایران سازمان سیا…

ایران را چرا باید دوست داشت؟…

در باغ وحش آخوندها!…

مقالات هم‌اندیشان جدید

بحثی در مقوله رفراندوم درخواستی و بیانیه پانزده اصلاح‌طلب پشیمان…

آیا هدف روسیه تبدیل ایران به یک «حکومت اقماری» است؟…

مارتین لوتر: مردی که به قرون‌وسطی فرمان ایست داد…

تشدید «جنگ سرد» در مناسبات آمریکا و ایران…

جشن مهرگان، تجدید پیمان با مهر و روشنایی…